
Region winiarski Krety to nie tylko historia. Prawie 8 000 hektarów winnic odpowiada za 11,9% obecnej produkcji wina w kraju. Wina Krety zmieniły się w ostatnich dziesięcioleciach w wyniku nowych metod stosowanych w winnicach. Pojawienie się nowego pokolenia winiarzy przyniosło nowe technologie z zagranicy i kreatywne sposoby uprawy unikalnych rodzimych winogron obok klasycznych odmian.
Każda z pięciu organizacji objętych chronioną nazwą pochodzenia (ChNP), które tworzą oznaczenia geograficzne Krety, specjalizuje się w produkcji wysokiej jakości win z rodzimych odmian uprawianych na mozaice gleb i różnych wysokościach. Choć winiarstwo na wyspie sięga około 3500 lat, to dopiero w ostatnich latach wina z regionu zaczęły pojawiać się na listach najlepszych win restauracyjnych świata.
Oto najważniejsze odmiany winogron charakterystyczne dla wyspy:
Vilana, ponadczasowy klasyk, to wysoko ceniony kreteński szczep do białego wina. Podobnie jak większość odmian uprawianych obecnie na Krecie, również ona jest pochodzenia kreteńskiego. Nazwa pochodzi od łacińskiego słowa villanus, oznaczającego rustykalny.
Jest uprawiana na całej wyspie i produkuje różne wina w zależności od miejsca. Powstają z niej wina jednogatunkowe lub mieszanki z innymi lokalnymi kreteńskimi winogronami.
Smaki Vilany mogą różnić się od wyraźnych i owocowych nut cytrynowych na nizinach po bardziej mineralne i powściągliwe nuty grejpfruta i limonki na dużych wysokościach. Nierzadko dojrzewa w dębie, co daje kremowe i bogate wina o ekscytującej głębi smaku.
Vilana jest zarówno błogosławieństwem, jak i wyzwaniem dla plantatorów winorośli. Chociaż plony są wysokie, nie wpływają one poważnie na jakość. Odmiana jest jednak bardzo energiczna i hodowcy mają trudności z opanowaniem jej intensywnego wzrostu. Należy zachować ostrożność, aby chronić ją przed grzybami jagodowymi, takimi jak oidium (zwane także mączniakiem prawdziwym) i botrytis, które wraz ze wzrostem wilgotności powodują szarą zgniliznę.
Występuje przede wszystkim w Heraklionie w Pezie ChNP (chroniona nazwa pochodzenia), gdzie poddawana jest samodzielnej winifikacji. Wysokość winnic waha się od 300 do 600 m (985 do 1970 stóp). Vilana musi stanowić 85% mieszanki Chandakas Candia ChNP w Heraklionie. Można stworzyć wiele odmian stylu, w zależności od partnera lub partnerów w mieszaniu.
Innym ważnym ChNP jest Sitia we wschodniej Krecie. Tutaj Vilana jest mieszana z 30% Thrapsathiri, inną rodzimą odmianą kreteńską, dając wina o bardziej wzmocnionych aromatach.
Assyrtiko, choć prawdopodobnie pochodzi z Santorini, jest dziś uprawiane w całej Grecji. Większość producentów jest bardzo dumna z tej odmiany i prezentuje ją jako swoje flagowe wino. Assyrtiko dobrze nadaje się do warunków panujących na Krecie, charakteryzujących się silnymi wiatrami i glebami o niskim wigorze. Styl jest czymś pomiędzy winami mineralnymi z Santorini i bardziej owocowymi stylami Grecji kontynentalnej. Assyrtiko w młodości wykazuje nieśmiały cytrusowy aromat, a swoją złożoność ukazuje dopiero po dwóch do trzech latach starzenia. Charakterystycznie wysoką, łupkową kwasowością cechują się także kreteńskie Assyrtiko.
Coraz częściej spotykane jest jako wino jednogatunkowe. Mimo to pozostaje szeroko stosowanym partnerem do mieszania innych win kreteńskich i często jest łączone z rodzimymi odmianami Thrapsathiri lub Vilana w celu zwiększenia kwasowości.
Assyrtiko rośnie na ubogich glebach, co w naturalny sposób ogranicza jej wigor i koncentruje smaki. Stres wodny nie stanowi problemu, ponieważ winorośl radzi sobie z najcięższymi suszami i falami upałów. Jest również mało podatna na wiele grzybów winogronowych, takich jak mączniak prawdziwy. Uprawa jest stosunkowo łatwa i trwała.
Assyrtiko tradycyjnie uprawia się na Krecie w Sitii, gdzie znajduje się wiele starszych winnic. Obserwuje się jednak coraz większą liczbę nasadzeń na całej Krecie. Na suchych, piaszczystych glebach Sitii dobrze radzi sobie ze stresem cieplnym i wodnym, dając wina przypominające Assyrtiko z Santorini.
Prawdziwe kreteńskie winogrona, Thrapsathiri, są wciąż stosunkowo rzadkie i nieodkryte. Odmiana stosowana jest głównie w mieszankach, ponieważ produkuje białe wina o pełnym ciele, wyrazistej, orzeźwiającej kwasowości i nutach tropikalnych. Wzrasta zainteresowanie tym winogronem, dlatego dostępnych jest coraz więcej opcji odmianowych, w tym kilka ciekawych przykładów dojrzewających w dębie.
Chociaż nazwa Thrapsathiri sugeruje, że jest ona blisko spokrewniona z winogronami egejskimi Athiri, profilowanie DNA sugeruje, że jest ona bliżej spokrewniona z winogronami Begleri, Dafnato i Vidiano.
Kiedy plony są ograniczone do 70 hl/ha (około 9-10 ton winogron/ha) i uprawiane na większych wysokościach, wyniki mogą być oszałamiające i niepowtarzalne. Napędzany kwasem, ale o bogatym, okrągłym korpusie, jest oksymoronem dla gorącego kreteńskiego klimatu.
Thrapsathiri jest doskonale przystosowana do warunków uprawy panujących na wyspie. Jest bardzo odporna na suszę, przede wszystkim jeśli jest uprawiana w tradycyjnych krzewach winorośli. Jest jednak podatna na grzyby jagodowe, takie jak oidium (zwane także mączniakiem prawdziwym) i botrytis, który powoduje szarą zgniliznę, gdy wzrasta wilgotność. Wymaga stałej opieki, aby ograniczyć jej wysoki wigor.
Thrapsathiri jest tradycyjnie uprawiane we wschodniej części Krety, a konkretnie w ChNP Sitia. Tam sprawdza się jako partner w blendowaniu Vilany, kolejnej kreteńskiej odmiany, tworząc piękne wina.
Vidiano to odmiana białych winogron, która obecnie przeżywa renesans, a wielu producentów na całej Krecie pragnie odkryć jej potencjał. Pochodzi z Krety. Wykazano, że ma bliskie pokrewieństwo genetyczne z innymi odmianami kreteńskimi, takimi jak Thrapsathiri i Vilana. Vidiano nie jest jednak nowym dodatkiem do kreteńskiego portfolio winogron, ponieważ uważa się, że jest uprawiane na wyspie od XIII wieku. Prawie zapomniani aż do lat 80. producenci zaczęli eksperymentować z mikrowinifikacją i zdali sobie sprawę, że mają w rękach prawdziwą perełkę.
Vidiano ma zazwyczaj delikatny owocowy aromat brzoskwini i limonki. Alkohol waha się od 12,5% do 14%. Wina mają wyraźną kwasowość i luksusowe, jedwabiste ciało.
To prawdziwa śródziemnomorska odmiana, doskonale przystosowana do gorących, wymagających warunków Krety. Jest bardzo odporna na suszę, więc nawadnianie zazwyczaj nie jest konieczne, aby uzyskać wina wysokiej jakości. Przy prowadzeniu winnic należy zachować ostrożność w celu ochrony przed grzybami jagodowymi, takimi jak oidium (zwanym także mączniakiem prawdziwym). Ochronę można jednak zwykle łatwo osiągnąć nawet w winnicach organicznych, poprzez posypanie siarką.
Na Krecie Vidiano występuje głównie w regionach Dafnes w Heraklionie i Rethymno. W Dafnes piękna sceneria z pagórkami pozwala na prowadzenie winnic na wschodzie lub zachodzie. Wzgórza biegną z północy na południe. Wysokość nad poziomem morza waha się od 300 do 500 m (985 do 1640 stóp). W Rethymno nadal uprawia się znaczną liczbę bardzo starych winnic Vidiano, których korzenie są własne, zwłaszcza w Melambes i Fourfouras.
Muscat of Spina to klon jednej z najstarszych znanych odmian winorośli, Muscat Blanc à Petits Grains. Jej pochodzenie zaginęło na przestrzeni wieków, ale wielu ekspertów twierdzi, że pochodzi z Grecji, gdzie jest powszechnie uprawiana na Samos i Kefalonii, a także na całym świecie, zwłaszcza we Francji, Włoszech i USA.
Na Krecie ma długą historię uprawy i jest powszechnie stosowana do win wytrawnych. Z tego winogrona pochodzą najsmaczniejsze wina, jakie znajdziesz na wyspie. Mają intensywne owocowe i kwiatowe aromaty skórki pomarańczowej, limonki, kwiatu cytryny i róży. Produkowane są głównie jako wina jednogatunkowe.
W winnicach wykazuje duże zdolności adaptacyjne do wielu gleb i lokalizacji. Jej rozwój jest jednak trudny. Jest bardzo podatna na mączniaka rzekomego i prawdziwego, botrytis i ćmy jagodowe. Wydajność nie jest jednak niska, więc uprawa tego winogrona jest nadal zrównoważona. Kreta stanowi bogatą bazę danych o unikalnym materiale winorośli przeznaczonym do produkcji tego winogrona. Wiele winnic, zasadzonych zanim filoksera doprowadziła do ujednolicenia materiału winnego na całym świecie, zbliża się do wieku 120 lat.
Główne obszary uprawy tego winogrona skupiają się w środkowej części Krety, wokół wiosek Maza, Spina oraz w regionie Heraklionu. Większość winnic znajduje się na wysokości od 500 do 900 m (1640 i 2952 stóp). Wina mogą wykazywać podobną świeżość do win z wyżyn Samos, przede wszystkim wyraźną kwasowość.
Odmiana czerwonych winogron szeroko uprawiana na Krecie, Kotsifali, pochodzi od słowa „kotsifi” oznaczającego małego kosa, który szczególnie upodobał sobie winogrona tej odmiany.
Zwykle wytwarzana jest jako mieszanka z innymi lokalnymi czerwonymi winogronami, Mandilari. Są doskonałymi partnerami do mieszania, gdy Kotsifali stanowi około 2/3 kombinacji. Lepsze praktyki winiarskie doprowadziły jednak do pojawienia się na rynku większej liczby odmian win Kotsifali.
Wina Kotsifali mają mało koloru, a radzenie sobie z dużą zawartością alkoholu może czasami stanowić wyzwanie. W przeciwieństwie do Mandilari odmiana ma dojrzałe, soczyste aromaty czerwonych owoców, takich jak wiśnia, śliwka i truskawka, a także tymianek i wawrzyn. Taniny są miękkie i dojrzałe, a kwasowość umiarkowana.
Kotsifali jest silna w winnicy i bardzo produktywna. Jeśli nie zarządza się nią ostrożnie, zgodnie ze specyficznymi cechami winnicy, te cechy mogą prowadzić do powstania win rzadkich, mocno alkoholowych. Najlepiej smakuje w gorących miejscach, gdzie smaki w pełni dojrzewają. Preferowane są winnice położone na małych wysokościach i z lekkimi piaszczystymi glebami, ponieważ w naturalny sposób mogą one ograniczać jej wigor. Zarządzanie baldachimem jest niezbędne, aby poprawić przepływ powietrza i chronić winogrona przed gniciem gron Botrytis.
Główne obszary uprawy winorośli Kotsifali to ChNP Archanes, ale także ChNP Peza i ChNP Handakas Candia. W Archanes żwirowe gleby na wysokości do 450 m (1476 stóp) umożliwiają winogronom dojrzewanie i pełne ukazanie ich intensywnie aromatycznego charakteru. W Peza i Handakas Candia, na wysokościach od 500 do 600 m (1640 do 1970 stóp), uzyskuje się delikatniejsze wyniki, odpowiednie do starzenia od trzech do czterech lat.
Mandilari pochodzi z Krety, ale rozprzestrzeniło się po całym wschodnim Morzu Egejskim, na wyspach takich jak Santorini, Paros i Rodos. Co ciekawe, tradycyjnie zawsze mieszano je z różnymi innymi lokalnymi odmianami. Na Santorini odegrało kluczową rolę jako partner w mieszaniu słodkich win Vinsanto.
Ma intensywne taniny i bardzo wysoką kwasowość, a w przeciwieństwie do Kotsifali nie osiąga wysokiego poziomu alkoholu. Jest to prawdopodobnie najbardziej nasycona czerwień Grecji. Dlatego potrzebuje kilku lat leżakowania, aby osiągnąć idealny stan picia. Mieszanie jej z gładszymi odmianami o wyższej zawartości alkoholu tworzy wina, które są przystępne dla młodych. Po zmieszaniu pełni rolę mniejszej części mieszanki.
Mandilari dojrzewa bardzo późno, ale sadzenie jej w chłodniejszych miejscach może zachować intensywność aromatyczną. Nawet w przypadku upraw w najcieplejszych miejscach zawartość alkoholu rzadko przekracza 11%. Jest bardzo energiczna i wydajna, ale należy zarządzać wysokimi plonami, ponieważ czasami mogą one zagrozić dojrzałości garbników. Jest podatna na mączniaka rzekomego i szarą zgniliznę.
Na Krecie pełni rolę partnera do mieszania z inną znaczącą lokalną czerwienią, Kotsifali. W Archanes PDO zapewnia mieszance jasną kwasowość i pikantny aromat dzięki glebom bogatym w wapień. Wysokość do 450 m (1476 stóp) pomaga w powolnym dojrzewaniu garbników. W ChNP Peza i Handakas Candia wysokość winnic może sięgać 600 m (1970 stóp). Tutaj wina są lżejsze niż te spotykane w Archanes, czasami produkowane jest także różowe Mandilari.
